សិទ្ធិវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះសម្បែងរបស់ជនភៀសសឹកខ្មែរ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីមុខមាត់មនុស្សធម៌របស់ថៃ

ភ្នំពេញ, ថ្ងៃទី២០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦៖ ភាពឈឺចាប់ដែលសល់ពីជម្លោះព្រំដែនដ៏រ៉ាំរ៉ៃត្រូវបាន ឯកឧត្តម នេត្រ ភត្រា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន លើកយកមករៀបរាប់តាមសំណេរជារឿយៗ ដើម្បីជាសារដាស់តឿន និងជាការបញ្ជ្រាបប្រវត្តិសាស្ត្រឱ្យកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយបានចងចាំនូវព្រឹត្តិការណ៍ និងភាពឈឺចាប់ដែលប្រជាជនកម្ពុជាត្រូវរងទុក្ខដោយសារអំពើឈ្លានពានប្រដាប់អាវុធរបស់យោធាថៃក្នុងឆ្នាំ២០២៥។

លើទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការរបស់ ឯកឧត្តម នេត្រ ភត្រា នាព្រឹកថ្ងៃទី២០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦នេះ បានលើកឡើងអំពី Çសិទ្ធិវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះសម្បែងរបស់ជនភៀសសឹកខ្មែរ៖ មុខមាត់មនុស្សធម៌របស់ថៃÈ។

បញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជាថៃ មិនមែនជារឿងតែបង្គោលព្រំដែន ខ្សែបន្ទាត់លើផែនទី ឬអធិបតេយ្យភាពទឹកដីតែប៉ុណ្ណោះទេ។ នៅពីក្រោយជម្លោះព្រំដែនដ៏រ៉ាំរ៉ៃ ដែលកម្ពុជាចាត់ទុកថាត្រូវបានធ្វើឱ្យកាន់តែស្មុគស្មាញដោយការប្រើប្រាស់ផែនទីដែលគូសដោយឯកតោភាគី និងការអះអាងទឹកដីដែលមិនស្របនឹងមូលដ្ឋានច្បាប់ និងឯកសារព្រំដែនដែលបន្សល់ទុពីសម័យអាណានិគម និងដែលកម្ពុជាទទួលស្គាល់, មានជីវិតមនុស្ស ផ្ទះសម្បែង ដីស្រែ សាលារៀន វត្តអារាម មណ្ឌលសុខភាព និងសហគមន៍ទាំងមូលដែលបានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីអំពើឈ្លានពានប្រដាប់អាវុធរបស់យោធាថៃក្នុងឆ្នាំ២០២៥។

សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋដែលត្រូវបង្ខំចិត្តចាកចេញពីផ្ទះ សំណួរដ៏សាមញ្ញ ប៉ុន្តែមានទម្ងន់បំផុត គឺ៖ តើពួកគេអាចត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួនវិញនៅពេលណា?

សំណួរនេះក៏នាំយើងទៅរកសំណួរមួយទៀតដែលមិនគួរត្រូវបានមើលរំលង៖ តើអ្នកណាត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះស្ថានភាពដែលធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាត្រូវចាកចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេ?

សកម្មភាពឈ្លានពានរបស់យោធាថៃតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ឧត្តរមានជ័យ បន្ទាយមានជ័យ និងពោធិ៍សាត់ ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ មិនបានបន្សល់ទុកតែការខូចខាតផ្នែកយោធានោះទេ។ ជនស៊ីវិលកម្ពុជាបានស្លាប់ និងរងរបួស ផ្ទះសម្បែង សាលារៀន វត្តអារាម និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលត្រូវបានខូចខាត ហើយនៅកម្រិតកំពូលនៃវិបត្តិ ប្រជាពលរដ្ឋប្រមាណ ៦៥០ ០០០នាក់ត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅ ដើម្បីគេចចេញពីការប្រយុទ្ធ ការបាញ់ផ្លោង និងការវាយប្រហារតាមអាកាស។

កងកម្លាំងថៃថាបានប្រើកម្លាំងយោធាចូលមកលើទឹកដីកម្ពុជា និងធ្វើប្រតិបត្តិការដែលបង្កផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ជនស៊ីវិល និងទ្រព្យសម្បត្តិស៊ីវិល។ អង្គហេតុទាំងនេះមិនគួរត្រូវបានបំភ្លេចដោយសារតែមានបទឈប់បាញ់ឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាត្រូវការការកត់ត្រា ការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងការវាយតម្លៃយ៉ាងម៉ត់ចត់ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីកំណត់ការទទួលខុសត្រូវចំពោះការរំលោភបំពានដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយភស្តុតាង។

ការវាយប្រហារដោយមិនរើសមុខត្រូវបានហាមឃាត់ក្រោមច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ។ ដូច្នេះ រាល់ករណីដែលការវាយប្រហារប៉ះពាល់ដល់ផ្ទះសម្បែង សាលារៀន វត្តអារាម មណ្ឌលសុខភាព ឬជនស៊ីវិល ត្រូវតែត្រូវបានពិនិត្យដោយផ្អែកលើអង្គហេតុ និងភស្តុតាង។

ការអះអាងរបស់យោធាថៃថា ប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនផ្តោតតែលើគោលដៅយោធា មិនអាចជំនួសការពិនិត្យលើភស្តុតាង សាក្សី និងផលវិបាកជាក់ស្តែងនៅលើដីបានឡើយ។ របាយការណ៍ពីតំបន់រងផលប៉ះពាល់ សក្ខីកម្មរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងការរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មានអន្តរជាតិ គួរត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្នែកនៃភស្តុតាងដែលត្រូវកត់ត្រា និងផ្ទៀងផ្ទាត់ឱ្យបានហ្មត់ចត់។ ប៉ុន្តែវិបត្តិនេះមិនបានបញ្ចប់ជាមួយបទឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ទេ។

ចំណុចទី៤ នៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមនៃកិច្ចប្រជុំពិសេសគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ បានកំណត់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋដែលរងផលប៉ះពាល់អាចវិលត្រឡប់ទៅលំនៅឋានរបស់ខ្លួនដោយសុវត្ថិភាព ដោយគ្មានការរារាំង និងប្រកបដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ។ ទោះជាយ៉ាងណា ជាច្រើនខែក្រោយបទឈប់បាញ់ ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជារាប់ម៉ឺននាក់នៅតែមិនអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះ និងជីវភាពធម្មតារបស់ខ្លួនបាន។

នៅទីនេះ បញ្ហាអធិបតេយ្យភាពបានប្រសព្វជាមួយបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងច្បាស់។ ការដាក់កុងតឺន័រ បន្លាលួស លេណដ្ឋាន និងរបាំងផ្សេងៗនៅតំបន់ដែលកម្ពុជាអះអាងថាស្ថិតក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួន មិនមែនត្រឹមតែបង្កើតសំណួរអំពីអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីនោះទេ។ ប្រសិនបើសកម្មភាពទាំងនេះរារាំងប្រជាពលរដ្ឋមិនឱ្យចូលទៅកាន់ផ្ទះ ដីស្រែ និងមធ្យោបាយចិញ្ចឹមជីវិតរបស់ខ្លួន វាក៏បង្កើតសំណួរធ្ងន់ធ្ងរអំពីសិទ្ធិរបស់ជនស៊ីវិល និងការអនុវត្តកាតព្វកិច្ចក្រោយបទឈប់បាញ់ផងដែរ។

ប្រភព និងរូបភាព៖ ទំព័រហ្វេសប៊ុក Neth Pheaktra
ក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចនៅកម្ពុជាកាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ អ្នករាយការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិ លោក Tom Andrews បានចុះពិនិត្យស្ថានភាពនៅតំបន់ព្រំដែន និងបានគូសបញ្ជាក់ពីភាពចាំបាច់ដែលប្រជាពលរដ្ឋផ្លាស់ទីលំនៅត្រូវអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញដោយសុវត្ថិភាព។ សារនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាបញ្ជាក់ថា ការត្រឡប់ទៅផ្ទះមិនមែនជាបញ្ហានយោបាយរវាងរដ្ឋពីរតែប៉ុណ្ណោះទេ។ វាជាបញ្ហានៃ សិទ្ធិ សុវត្ថិភាព និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស។